दूध व्यवसायाला चांगले दिवस येतील पण..........!

गेल्या २ वर्षांपासून अडचणीत सापडलेला दुग्धव्यवसाय आज चांगली प्रगती करतोय, आंतराष्ट्रीय बाजारात दूध पावडरचे वाढलेले दर आणि आज बाजारात दुधाचा असलेला तुटवडा त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या दूध विक्री दरात कमालीची वाढ झाली आहे. दूध उत्पादक शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर निश्चित समाधान उमटले आहे परंतु अशात पशुखाद्य व गाईंच्या किंमती गगनाला भिडल्या आहेत. ५० ते ६० हजार रुपयांना जी गाई भेटत होती तिची किंमत आज ९० हजार ते १ लाखाच्या घरात जाऊन पोहचली आहे. आधीच खाजगीकरणामुळे राज्यातील दूध संघ बंद पडण्याच्या मार्गावर आलेले आहेत त्यात अमूल आणि नंदिनीचा महाराष्ट्रातील प्रवेशाने भल्या-भल्यांची दूध सम्राटांची झोप उडाली आहे.
         अमूल सारख्या देश पातळीवर नावलौकिक पावलेल्या ब्रँड ने गेल्या काही दिवसात महाराष्ट्रात चांगलाच जम बसवला आहे. गुजरात मधील खेडा जिल्ह्यातील हा सहकारी संघ एवढा मोठा झाला कसा याचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न केला तर निश्चित एक गोष्ट समोर येते ती म्हणजे त्यांच्या कामाची पारदर्शकता. भ्रष्टाचाराच्या किडीने आज संपूर्ण देशाला पोखरून टाकलेले आहे, कुणी कितीही ठरवलं तर त्यातून सहज सहजी सुटका होत नाहीये याच एक जिवंत उदाहरण द्यायचं झालं तर ट्राफिक हवालदाराला पावती नको म्हणून १०० रुपये टेकवून आपण पुढे जातो हे कटू सत्य आहे. प्रत्येक क्षेत्रात हीच परिस्थिती आहे. शेतकऱ्याचं दूध त्याच्या समोर तपासून त्याला प्रतवारीनुसार दर देणारी अमूल हि महाराष्ट्रातील पहिली संस्था आहे. दुधाचे वजन, प्रतवारी अन त्यानुसार भाव याची गोळाबेरीज करून हि संस्था त्या शेतकऱ्याला तात्काळ दररोजची दररोज पावती करून देते. शेतकऱ्यांना हि पारदर्शकता भावते याउलट वर्षानुवर्षे दूधउत्पादक शेतकरी बांधवाना आपल्या मोठमोठ्या दुग्धसम्राटांनी अडाणी ठेवण्याचं काम केलं आहे. शेतकऱ्याला वजनात आणि प्रतवारीत मारायचं अन नंतर गोळा झालेल्या सर्व दुधात पाणी ओतून पुढे पाठवायचं हा त्यांचा प्रमुख धंदा, बरं याविषयी आवाज आज अखेर कुणी उठवलेला नाही ही आपली शोकांतिका आहे. अडलेल्या गवळल्याला लाखभर रुपये द्यायचे अन फोडाफोडीचं राजकार करायचं, पुढे काही दिवस त्याचा विश्वास सांभाळायचा अन नंतर वजन आणि प्रतवारीत मारायचं अन आपला फाळका काढायचा हे ठरलेलं आहे.
       नवनवीन ब्रँडच्या नावाखाली पशुखाद्य आज कुणीही बनवू लागलं आहे, वेगवेगळी प्रलोभने दाखवून शेतकऱ्यांना लुबाडायचं काम दिनरात सुरु आहे. सरकी पेंड च्या बाबतीत बोलायचं ठरलं तर मोठे मोठे ट्रेडर्सवाले स्टॉक करून ठेवतात अन उन्हाळ्यात १००० रूपयांचे पोते १६०० पर्यंत नेऊन ठेवतात, उघड गवळ्याला लुटायचा कसं तर यांच्याकडून शिकावं. शेतकऱ्याने शेण खायचं अन शहरातील बड्या लोकांच्या पोरांनी त्या दुधापासून बनलेली आईस्क्रिम खायची, हे चित्र किती दिवस दिसणार ही परिस्थिती बदललीच पाहिजे.
          राज्यातील दूध संघाने खाजगी उद्योगाला न घाबरता आपल्या कामात पारदर्शकता आणून स्पर्धेत टिकणं गरजेचं आहे. सरकारने दूध संघाला विश्वासात घेऊन दुधाचे धोरण ठरवण्याची नितांत गरज आहे. आजच्या स्पर्धेच्या युगात टिकायचं असेल तर या धंद्यात आमूलाग्र बदल करणे गरजेचं आहे अन असं झालं तर खरंच चांगले दिवस येतील.

समीर प्रभाकर थोरात